Świat potraw

Dieta niskotłuszczowa z ograniczeniem błonnika

Kamienie żółciowe odkładają się w pęcherzyku żółciowym i w drogach żółciowych. Przyczyna tej choroby jest złożona i nie w pełni wyjaśniona, wiąże się jednak z nieprawidłowym odżywianiem i zaburzeniami przemiany materii, o czym świadczy częste występowanie kamienicy żółciowej u osób otyłych.
Kamica żółciowa może nie powodować dolegliwości. Głównym jej objawem jest ostry ból występujący nagle w prawym podżebrzu, promieniujący przeważnie ku prawej łopatce, nudności i wymioty. Taki napad kolki żółciowej trwa od kilku do kilkunastu godzin. Jest on spowodowany rozciąganiem ścian pęcherzyka żółciowego lub przewodów żółciowych przez kamień, na skutek wzmożonej czynności ruchowej występującej po spożyciu potraw, które mają właściwości pobudzenia pęcherzyka żółciowego do skurczów. Właściwości te mają produkty i potrawy tłuste, szczególnie żółtka jaj, śmietana, tłuste mięsa, ryby i drób, potrawy smażone i pieczone z tłuszczem. Przyczyną występowania ataków kamicy żółciowej bywają przeważnie wykroczenia dietetyczne.
Objawem występującym niekiedy po napadzie kolki żółciowej jest żółtaczka mechaniczna. W okresie międzynapadowym często występuje pobolewanie w prawym podżebrzu lub nudności i uczucie pełności w nadbrzuszu.
Celem diety jest leczenie zachowawcze, polegające na niedopuszczeniu do występowania napadów kolki przez wyłączenie, a następnie ograniczenie produktów i potraw drażniących przewód pokarmowy i pobudzających pęcherzyk żółciowy do skurczów.
W ciągu 1-2 dni po napadzie kolki żółciowej podaje się choremu wyłącznie ciepłe napoje, jak napar z rumianku, słaba, mało osłodzona herbata, cytronada, rozcieńczone gotowaną wodą soki owocowe i sok z marchwi, w ilościach 1/4-1/2 szklanki. Następnie wprowadza się stopniowo, w miarę poprawy, potrawy przecierane półpłynne, jak kleiki z kaszy manny i ryżu na wodzie oraz gotowane i przecierane ziemniaki i marchew z dodatkiem niewielkiej ilości soli. Potem wymienione potrawy wzbogaca się się przez dodawanie 1 łyżki, a następnie stopniowo 5-6 łyżek chudego, a zbiegiem czasu tłustego mleka. Jeżeli jest to dobrze znoszone, dodaje się słodką śmietankę począwszy od 1 łyżeczki, a następnie świeże surowe masło począwszy od 1/2 łyżeczki. W ten sposób zwiększa się stopniowo ilość tłuszczu, dochodząc do 4-5 dag na dobę, licząc w tym zarówno tłuszcze dodane, jak i zawarte w produktach spożywczych. Jednocześnie wprowadza się ostrożnie i stopniowo potrawy dostarczające białko zwierzęce, a więc: białka jaj ugotowane na miękko, świeży domowej roboty twarożek z chudego mleka oraz chude mięso cielęce, wołowe z drobiu i chude ryby, dokładnie ugotowane i zmielone, bez wywarów.
Jeżeli w trakcie rozszerzania diety bóle się nasilają, należy powrócić do poprzedniego żywienia, zaprzestając na jakiś czas podawania pokarmu, który spowodował nawrót dolegliwości.
Dietę właściwą dla okresu międzynapadowego kamicy żółciowej stosuje się po całkowitym ustąpieniu dolegliwości. Jest to dieta niskotłuszczowa, zawierająca 5-6 dag na dobę tłuszczów zarówno zawartych w produktach spożywczych, jak i dodanych do potraw. Ilość białka powinna całkowicie pokrywać zapotrzebowanie ustroju, wynoszące 1 g na 1 kg wagi ciała na dobę, zgodnie z normami dla osób zdrowych, przy czym jest wskazane, aby co najmniej 1/3-1/2 potrzebnej ilości tego składnika stanowiło białko pochodzenia zwierzęcego.
Dla osób chorych na kamicę żółciową wartość energetyczna pożywienia powinna być taka jak dla ludzi zdrowych o prawidłowej wadze ciała. W wypadku gdy chory jest otyły, powinna być zmniejszona o ok. 20% w stosunku do normy. Wielkość spożycia węglowodanów zależy od ustalonej wartości energetycznej. Energia dostarczona przez te składniki powinna uzupełniać energię dostarczoną przez białka i tłuszcze do wysokości ustalonej, pełnej wartości energetycznej. Węglowodany powinny być dostarczane w produktach bogatych w skrobie, a zawierających mało błonnika. Cukier i słodycze należy podawać w niewielkich ilościach.
Dieta właściwa dla okresu międzynapadowego kamicy żółciowej jest stosowana również w przewlekłym zapaleniu pęcherzyka żółciowego, które przeważnie poprzedza kamicę, a następnie występuje równocześnie z nią. Ma ona również zastosowanie w okresie 3-6 miesięcy po wycięciu pęcherzyka żółciowego, gdyż mogą wtedy okresowo występować zaburzenia trawienia tłuszczów po spożyciu ich w zbyt dużej ilości. Do tej diety wprowadza się stopniowo pokarmy pobudzające wydzielanie żółci: oliwę, chrzan, czarną rzepę, mięso, rosoły i żółtka jaj.
Omawianą dietę stosuję się również w dyskinezie dróg żółciowych, chorobie polegającej na zaburzeniach czynności ruchowej pęcherzyka i dróg żółciowych, powodowanych czynnikami nerwowymi, oraz w przewlekłym zapaleniu trzustki.
Proces zapalny trzustki ogranicza zdolność wydzielania enzymów trawiennych, czego następstwem jest upośledzenie trawienia przede wszystkim tłuszczów, potem skrobi i białek. Zaburzenia trawienne prowadzą do zaburzeń wchłaniania, niedoborów pokarmowych i wyniszczenia ustroju. Objawem tej choroby jest biegunka, występowanie nie strawionych części pokarmów i dużo tłuszczu w stolcu, ból w górnej okolicy jamy brzusznej, rozszerzający się do lewego podżebrza. Stopniowo postępuje wychudzenie i niedokrwistość.
W chorobie tej występują okresy zaostrzeń, w których żywienie odpowiada zalecanemu w stanach po napadzie kolki żółciowej, oraz okresy poprawy.
W przewlekłym zapaleniu trzustki stosowana jest taka dieta jak w okresie międzynapadowym kamicy żółciowej, z tym że zależnie od  nasilenia biegunek i tolerancji chorych ogranicza się zawartość tłuszczów w dziennym pożywieniu do 2,5-5 dag, licząc w tym zarówno tłuszcz zawarty w produktach, jak i dodany. Jeszcze bardziej ogranicza się rodzaje tłuszczów, podając je jedynie w takich produktach, jak: mleko, śmietanka, twaróg i masło. Nie stosuje się innych tłuszczów zwierzęcych ani też olejów roślinnych, gdyż wielu chorych nie toleruje ich.
Ze względu na wyniszczenie chorych stosuje się zwiększoną w stosunku do normy ilość białka, podając do 1,2-1,5 g na 1 kg należnej wagi ciała, z przewagą pełnowartościowego białka pochodzenia zwierzęcego, w postaci łatwo strawnej i łatwo przyswajalnej. Z tych samych powodów jest pożądane zwiększenie wartości energetycznej pożywienia.
Wielkość spożycia węglowodanów ustala się tak samo i dostarcza w takich samych produktach jak kamicy żółciowej. Podawanie cukru i słodyczy ogranicza się do ok. 50 g na dobę, gdyż większa ich ilość może spowodować zaburzenia fermentacyjne.
W diecie niskotłuszczowej z ograniczeniem błonnika należy podawać ciepłe potrawy i napoje.

Dieta w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy

Wrzody żołądka i dwunastnicy są najczęściej spowodowane zmniejszoną odpornością błony śluzowej na czynniki szkodliwe oraz wzmożonym wydzielaniem kwasu solnego  i pepsyny pod wpływem bodźców nerwowych i hormonalnych.
Na owrzodzenie żołądka i dwunastnicy chorują najczęściej ludzie nerwowi, prowadzący nieuregulowany tryb życia i odżywiania się.  Zauważono, że predyspozycje do choroby wrzodowej mają osoby o grupie krwi O.
Celem diety jest oszczędzanie chorego narządu przy jednoczesnym dostarczaniu pełnowartościowego pożywienia. Zasadą jest podawanie pożywienia o takiej wartości energetycznej i o takiej zawartości składników odżywczych, jakie są odpowiednie w racjonalnym żywieniu człowieka zdrowego.  Bardzo istotne jest dostarczenie odpowiedniej ilości białka. Za optimum uważa się 1 g na kilogram należnej wagi ciała na dobę, przy czym co najmniej 2/3 tej ilości powinno stanowić białko pochodzenia zwierzęcego, o wysokiej wartości biologicznej.
W diecie tej należy podawać produkty i potrawy łatwo strawne. Powinny być z niej wyłączone pokarmy pobudzające nadmierne wydzielanie soku żołądkowego, wskazane są natomiast te, które wiążą duże jego ilości. Pożywienie nie powinno długo zalegać w żołądku. Potrawy należy przygotowywać tak, aby nie drażniły zmienionej błony śluzowej zarówno w sposób mechaniczny, jak i chemiczny oraz termiczny. Duże znaczenie ma ciepłota podawanych potraw; nie powinna ona być zbyt niska ani zbyt wysoka.
Bardzo ważne jest regularne podawanie posiłków o jednej porze oraz niewielka ich objętość, ponieważ pożywienie przyjęte w dużej objętości drażni mechanicznie błonę śluzową. Podawanie płynów należy ograniczać, zwłaszcza przed posiłkami i w czasie jedzenia. Porcje zup powinny być niewielkie (ok. 1 szklanki).
Liczba posiłków zależy od okresu choroby. W ciągu dnia nie powinno być ich mniej niż 5, a w okresie występowania bóli pożywienie podaje się nawet 10 razy dziennie, tj. co godzinę.
W przebiegu choroby wrzodowej rozróżnia się okresy zaostrzeń, występujące przeważnie wiosną i jesienią, i poprawy. Sposób żywienia powinien być dostosowany do tych okresów.
Dieta stosowana w okresach zaostrzeń nie jest pełnowartościowa, jednak w miarę poprawy należy jak najszybciej wprowadzać tolerowane, nie powodujące bólu pokarmy, aby nie dopuścić do wyniszczenia ustroju i doprowadzić sposób żywienia do diety odpowiadającej w okresie poprawy.
Dieta w okresach poprawy powinna mieć wartość energetyczną i zawartość białek, tłuszczów, węglowodanów, składników mineralnych oraz witamin taką, jak w racjonalnym żywieniu człowieka zdrowego. Różnica polega na tym, że w diecie tej nie można spożywać produktów i potraw pobudzających znaczne wydzielanie soków trawiennych. Niezależnie od okresu są również zabronione produkty i potrawy trudno strawne, długo zalegające w przewodzie pokarmowym, a także zawierających błonnik.
Ze względu na nawrotowy charakter choroby wrzodowej należy przynajmniej prze rok po wyzdrowieniu zachowywać dietę składającą się z pokarmów łatwo strawnych, nie zalegających długo w żołądku i nie wpływających na wzmożenie wydzielania soku żołądkowego. Po tym okresie wskazane są skrócone, około dwutygodniowe kuracje dietetyczne powtarzane najpierw co pół roku, a następnie co rok w ciągu 2-3 lat. Kuracje takie należy przeprowadzać w okresie wiosny i jesieni, ze względu na występowanie w tych porach roku zaostrzeń choroby.
Poza dietą ważne jest przestrzeganie przez chorych i ich otoczenie następujących zaleceń higienicznych, współdziałających z nią.
Nie należy pić alkoholu i palić papierosów, zwłaszcza na czczo. Przed jedzeniem i po jedzeniu należy odpoczywać, nie śpieszyć się, nie męczyć i nie denerwować.
Posiłki należy jadać przy estetycznie nakrytym stole, w przewietrzonym pokoju, w ciszy lub przy niegłośnej, lubianej przez chorego muzyce.
Do posiłków należy zasiadać w pogodnym nastroju, podczas jedzenia koncentrować uwagę na potrawach, jeść powoli, dokładnie żując, nie połykać pośpiesznie dużych kęsów, nie czytać, nie omawiać spraw denerwujących.
W miarę możliwości, ograniczonych zaleceniami diety, należy się starać o  to, aby potrawy były smaczne i dostosowane do zwyczajów i upodobań chorego.
Nie należy jadać posiłków bezpośrednio przed snem. Kolacja powinna być spożywana na około dwie godziny przed udaniem się na spoczynek.
Dieta stosowana w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy jest również odpowiednia w przewlekłych nieżytach żołądka oraz w późniejszych okresach nieżytów jelit. W nieżycie powierzchniowym żołądka częściej stosuje się dietę odpowiednią dla okresu zaostrzeń choroby wrzodowej, a w nieżycie zanikowym żołądka – dietę rozszerzoną, przewidzianą dla okresu poprawy, podobnie jak w zaostrzonych nieżytach jelit przebiegających bez objawów biegunkowych.

Dieta w zaparciach stolca

Najczęstszymi przyczynami zaparć jest zahamowanie ruchu robaczkowego jelita i zaleganie stolca w jelicie grubym. Przyczyny tego stanu rzeczy mogą być różne. Rozróżniamy dwa podstawowe typy zaparć: zaparcia atoniczne i spastyczne. Główną przyczyną zaparć atonicznych są wrodzone anomalie, ucisk na jelita, braki potasu w surowicy krwi, nadkwasota żołądka, przedawkowanie niektórych leków, częstą przyczyną dolegliwości są również zaburzenia czynnościowe pojawiające się podczas podróży, na które wpływ ma zmiana sposobu odżywiania się, zmiana wody do picia, sposób przygotowywania potraw. Takie zmiany może również zaobserwować podczas długotrwałego leżenia w łóżku spowodowanego np. stanem zdrowia.
Zaparcia spastyczne spowodowane są nadmierną pobudliwością nerwową co ma wpływ na długotrwały skurcz mięśniówki jelit. W obu tych przypadkach zalecenia dietetyczne są różne.
Przy zaparciach atonicznych należy zastosować dietę z duża zawartością błonnika, który będzie powodował dodatkowe ruchy jelita. Do produktów, które bogate są w błonnik zaliczyć możemy pieczywo typu Graham, kasze gruboziarniste takie jak kasza gryczana i płatki owsiane, śliwki, orzechy, owoce z drobnymi pestkami takie jak maliny, jeżyny, porzeczki, figi, winogrona, truskawki. W tym przypadku posiłki spożywamy około pięć razy dziennie. Nie powinny być one zbyt obfite i powinny zawierać sporą porcję płynów. Rozwiązaniem kulinarny są zatem zupy oparte o wywar z kości, mięsa, drobiu, ryb, grzybów, jak również jarzyn ze śmietaną, soki owocowe, warzywne, kiszonki. Polecane jest również wypijanie na czczo szklanki chłodnej wody. Potrawy powinny zawierać rozsądną ilość soli.
W umiarkowanej ilości powinno spożywać się produkty osłabiające ruchy jelit takie jak mocna herbata, kakao, czekolada, czerwone wino gronowe, czarne wino gronowe, gruszki, borówki, porzeczki. Należy unikać spożywania kisielu, drobnoziarnistych kasz, świeżego pieczywa, gotowanej kapusty, grochu, fasoli.
Natomiast w zaparciach spastycznych  unikamy diety wysokobłonnikowej, która wzmaga stan skurczu jelit. W diecie tej zalecane są produkty, które zawierają śladowe ilości błonnika. Produkty ubogie w błonnik to między innymi: mąka pszenna , ryż,  mąka kukurydziana, kasza manna, białe pieczywo. Nie należy przy zaparciach spastycznych spożywać: pieczywa z mąki wysokiego przemiału, pieczywa razowego, kasz gruboziarnistych, orzechów, śliwek. Posiłki jemy pięć razy dziennie, posiłki powinny być niezbyt obfite.

Pikle z warzyw mieszanych

Oto składniki z jakich można przygotować pikle mieszane: marchew, cebulek, kalafiorów, fasolki szparagowej, selerów i ogórków. Zaczynamy od dokładnego umycia warzyw i ich obrania, następnie gotujemy w wodzie z dodatkiem soli. Warzywa gotujemy do momentu, aż będą prawie miękkie, nie wszystkie warzywa można gotować razem, ponieważ każde z nich wymaga innego czasu gotowania. Kalafior i marchew kroimy na małe kawałki, pozostałe warzywa pozostawiamy w całości. Tak przygotowane warzywa wkładamy do słoików.
W kolejnym etapie przygotowujemy zalewę: gotujemy wodę z octem, cukrem, dodajemy przypraw następnie studzimy. Pikle zalewamy zalewą. Do zamknięcia słoików używamy wygotowanych zakrętek.

Składniki:

1 kg warzyw,
woda,
ocet,
6 dag cukru,
przyprawy: pieprz, ziele angielskie, liść laurowy, gorczyca

Smacznego.